Không phải tội ác, âm mưu hay hành động của
những điệp viên tài giỏi đóng vai trò một cái rốn của vũ trụ trong cuốn tiểu
thuyết sắc bén, đe dọa và ám ảnh này: gương mặt trung tâm ở đây là các xã hội
dân sự điển hình Âu-Mỹ, trên một vùng nhạy cảm của cái gọi là “cuộc chiến chống
khủng bố hậu 11/9” - thành phố Hamburg, CHLB Đức.
Bởi những diện mạo khởi đầu câu chuyện này, lập
tức thổi vào luồng gió bấp bênh căng thẳng, là một gia đình người Thổ nhập cư
với một thanh niên lạ mặt bất ngờ đeo bám họ. Nỗi sợ hãi thường trực bị phát
lộ, nằm ngay dưới lớp bề mặt một đời sống văn minh cao: để được nhập tịch chính
thức, một gia đình lương thiện và hữu ích như nhà Melik này cũng sẽ phải trải
qua tám năm không tì vết, mọi hoạt động đều bị soi xét; vậy mà giờ đây họ lại có
nguy cơ liên can đến một kẻ gốc Arập đáng ngờ, ở cái thành phố vốn đầy dân nhập
cư và không may có ba kẻ trong số đó đã cướp máy bay lao vào tòa Tháp Đôi New
York hôm 11/9/2001.
John Le Carré kể một câu chuyện hết sức phức
tạp, đan cài tinh tế song có hai khối nổi bật: một chủ ngân hàng tư nhân, một
nữ luật sư cứng rắn thế gia vọng tộc - cả một giới tinh hoa Âu châu và Anh quốc
hiện thân ở đó, đứng về phía một kẻ đào tẩu tị nạn để đối đầu với tinh hoa của
giới tình báo Đức-Anh-Mỹ và cảnh sát nhằm bênh vực quyền cư trú cho kẻ đào tẩu
kia mà họ nhận thấy là vô tội, là một nạn nhân đáng thương của lịch sử.
“Lịch sử không dừng lại để thở...” - như
lời nhân vật tình báo Đức Günther Bachman - và từ những nẻo khác nhau, lịch sử
thời Chiến tranh Lạnh đuổi theo sát gót kẻ đào tẩu đồng thời đột ngột hiện về
phả hơi tăm tối vào mặt nhà ngân hàng lịch lãm, khiến cả hai rơi vào kính ngắm
của giới điệp viên quốc tế, khiến luật hiến pháp phải đối đầu với luật của thế
giới ngầm, dẫu là thế giới ngầm của các hoạt động an ninh.
Và, dĩ nhiên, một tiểu thuyết gián điệp phải đầy
những tay gián điệp. Cuộc đối đầu này là trên lãnh địa của xã hội dân sự: chống
rửa tiền, chống tài trợ cho khủng bố qua đường quyên góp từ thiện, v.v… Một hội
nghị tình báo Đức-Mỹ-Anh, chiếm gần trọn một chương, sẽ cho thấy một chân dung
gây sửng sốt của thế giới hiện đại sau vụ 11/9, một bức tranh mập mờ ảm đạm về
các quan hệ quyền lực quốc tế, sự mỏng manh của tính nhân văn đồng thời là
những trò hai mặt với nó, và sâu xa hơn là những nỗ lực định nghĩa lại hoạt
động điệp báo trong một thế giới mới mẻ đến mức cả những tay dày dạn nhất cũng
chưa thể thích ứng.
Dù sao thì cũng phải có ai đó nhận ra, như điệp
viên Günther Bachman và mấy đồng đội của anh. Bachman muốn truy tìm mạng lưới
của khủng bố không phải để tiêu diệt mà trước hết để kiểm soát chúng, dùng
những ưu thế quyền lợi mà xã hội dân sự đã tạo ra để hướng chúng đến chỗ vô
hại, ép chúng đi đến chỗ tự nguyện hợp tác - một chiến lược, như lời anh ta
nói, đã từng thành công và tin rằng sẽ thành công. Nhưng lịch sử vẫn còn chưa
buông tha cả anh nữa.
Kết cục của cuốn sách này có thể là choáng váng.
Nó buộc người ta suy xét.
Nguyễn Chí Hoan
*
Đọc Kẻ bị truy nã, tiểu thuyết của
John Le Carré, Hiếu Tân dịch, Nhã Nam &
NXB Hội Nhà văn, 2011
