Chương 1

NHỮNG NGHỆ SĨ DÂN GIAN

Làng tôi tên Chăm Chakleng. Người Việt gọi nó Nha Tranh. Làng của vua Rồng, nên chúng tôi hãnh diện nhận mình con dân vua Rồng. Truyền thuyết kể Ong Paxa Muk Cakling, ông bà già nghèo khổ không con, may nhặt được bé gái đang khóc lúc trời chạng vạng trong đám bọt nước ở cửa biển về nuôi. Qua tuổi đôi mươi, một hôm nàng theo ông bà lên rừng chặt rào ngẫu nhiên uống phải mạch nước thiêng mang thai rồi sinh Ja Kataul. Sau đó, nàng biến mất. Để lại đứa con trai mình đầy ghẻ lác cùng mặc cảm không cha không mẹ. Lớn, chàng kết bạn với Klaung Can đi buôn trầu. Trưa nọ, hai bạn ngủ say dưới tán rừng thì bỗng có con rồng trườn tới LIẾM sạch ghẻ lác trên thân Kataul. Chàng thức giấc, vươn vai và đẹp lạ thường. Rồi chiến công tiếp chiến công, chàng dụng mưu đánh bại các sứ giả nước ngoài qua cuộc thi chọi trâu, dùng trí chiến thắng các quan trong triều, mang quân dẹp tan mấy đoàn quân Khmer trong cuộc chiến trăm năm. Lên ngôi vua, cho dân đắp đập Nha Trinh, khai Mương Đực Mương Cái dẫn nước tưới cho chục ngàn mẫu ruộng khô cằn vùng Panduranga. Cuối cùng, Ngài đi về đất Bắc, bặt tăm. Tháp Po Klaung Girai dựng lên trên Đồi Trầu sau đó để tưởng nhớ công ơn Ngài.

Đấy là thời xưa, 1000 năm - tôi nhớ mù mờ qua kí ức ông ngoại. Một ngàn, chứ không đùa. Có thể 200 năm trước ông cố ngoại kể cho cha tôi nó đã ngàn năm rồi, 50 năm sau cháu tôi kể lại nó cứ ngàn năm. Chỉ thế kỉ sau thôi nó nhảy phóc sang hai ngàn năm là chuyện thường tình. Ý thức lịch sử chúng ta ăn gian thời gian tài là thế. Nha Tranh cách tháp Po Klaung Girai 15 cây số đường chim bay hướng đông nam.

Ngàn năm - hãy tưởng tượng nó nhộn nhịp như thế nào. Nhưng mới ba mươi năm trước thôi: không đường, không cầu. Ngay Phú Quý cạnh đó chưa tới nồi cơm chín mà mỗi lần đi chợ, mẹ tôi phải lụy đò chở chưa tới mươi người lớn không đính kèm trẻ em. Thuở tôi còn bé, Nha Tranh sống biệt lập với thế giới bên ngoài. Người bỏ rơi, lịch sử bỏ quên. Ba bề với hơn trăm mẫu ruộng, lại là ruộng các nơi khác xâm canh. Nguyên phía nam là khoảng rừng thưa, đất cằn chả trồng được thứ gì, chỉ mọc các loại dây leo có loài dê chăn thả là khoái.

Vậy là làng tôi chủ yếu sống bằng nghề mơ mộng.

Chính thứ ghẻ lác mơ mộng này làm thành địa phương tính dân làng. Mọi người sinh ra, lớn lên và đợi… con rồng liếm. Qua tuổi hai mươi, ai cũng nghĩ mình đã được liếm một lần, không trúng khúc này cũng dính phần kia.

Mà đã liếm trúng thật.

Thời đầu chế độ họ Ngô, làng tôi 400 dân sống khép nép dưới trăm nóc tranh, khiêm cung và câm lặng. Sau 40 năm, con số tăng vọt 02957, thì chả con rồng liếm là gì. Bà nội tôi đóng góp phần đáng kể vào công cuộc. Mẹ góp tám nhân khẩu, dì Tư tôi đẻ chẵn chục mười hai, rụng rơi đâu hết còn chín. Mẹ nói dì may phước nhờ xin chị cả về nuôi mới níu được mấy mạng ở trần đời. Rồi dì Sáu, dì Bảy nữa, cứ là hơn đầu ngón tay trở đi. Chưa đầy góc tư thế kỉ, riêng Nội cũng đã tạo lập nên một liên gia, rất oách. Mẹ còn nói thêm giá mà cậu Út mầy chịu con Tám Xóm Dưới, Chiet prauk dòng họ này đâu kém cạnh ai mủng nào.

Năm cuối cùng của thiên niên kỉ thứ hai sau Công nguyên, Nha Tranh tìm đỏ con mắt không thấy đâu mái tranh để chụp ảnh hoài cổ. Thế hệ này sang thế hệ khác, dân làng tôi mỗi sáng thức giấc, vươn vai lớn dậy để mấy bộ phận được liếm mặc sức nở nang, thây kệ nó dẫn mình tới đâu thì dẫn. Gì thì gì chứ tôi gọi đó là thứ nghệ sĩ tính khó chữa trị của công dân cái làng cá biệt này. Tính cách không là gì không vì đâu, vô tích sự, mỏng manh và vô danh còn hơn hạt bụi bay cồn cát ngoài trưa kia. Nó chỉ gánh đặc mệnh duy nhất: làm cho Chakleng được là Chakleng. Để làm gì cũng chả ai thèm cất công nghiên cứu nữa!

Tất cả chúng tôi không chừa ai hãnh diện, vụ đó thì chả bàn rồi. Phiền nỗi là mỗi đơn vị kiêu hãnh mỗi kiểu khác nhau, yêu Chakleng mỗi cách khác nhau và, không bao giờ thiếu phân tấc nào cái đậm đà bản sắc… Nên mới có chuyện. Những mảnh đời, những định mệnh chả ra thể thống gì, phi lôgic, các phân mảnh được chắp vá vội vã của ngẫu nhiên. Vươn lên và té ngã cũng chẳng giống ai. Ngay câu chuyện tôi sắp kể ra đây cũng không đâu vào đâu cả. Kể cho vui. Nghe để cười, rồi quên.

Chẳng có gì trầm trọng cả.