Qua cuốn ‘Đầu óc người Ý’, nhà báo 55 tuổi có mái tóc trắng vẽ nên một bức chân dung sâu sắc về đất nước ông. Ông mỉa mai dân tộc mình bằng một tấm lòng trìu mến, chẳng hạn, giải thích người Italy vượt đèn đỏ là vì lòng kiêu hãnh.

“Tới lúc này thì trung thực với chính bản thân là hình thức yêu Tổ quốc nhất”, Beppe Severgnini, một nhà báo Italy nổi danh, trích dẫn lời Luigi Barzini, một nhà báo Italy nổi danh khác, trong lời đề tặng cuốn “Đầu óc người Ý”. Severgnini có buổi trò chuyện về cuốn sách chiều 3/10 ở Hà Nội.

Trong khoảng 20 năm làm báo, tác giả đã quan sát người Italy từ bên trong, các cuốn sách của ông (đến giờ số lượng là 14 và “Đầu óc người Ý” chính là cuốn mới nhất) được nhận xét là “đều mang cái nhìn sắc sảo nhưng dịu dàng về đất nước con người Italy”.

Nhà báo, nhà văn Beppe Severgnini trong buổi tọa đàm về cuốn Đầu óc người Ý ở Hà Nội chiều 3/10. Ảnh: Pham Mi Ly.

Severgnini khoe, cuốn sách bán chạy trên đất nước hình chiếc ủng chứng tỏ công chúng Italy tìm thấy mình trong đó. Và việc tác phẩm ăn khách ở Nga, các nước Ảrập, Việt Nam… đã chứng tỏ sự châm biếm được đón nhận ở nhiều nền văn hóa.

Beppe Severgnini đã miêu tả đất nước mình theo cách nhìn “mỉa mai và đôi chút tàn nhẫn”. Nhưng qua cuốn sách của ông, người đọc cũng nhận ra một điều: tác giả yêu quý những địa danh, con người mà ông đang giễu cợt; thái độ của ông đầy trìu mến khi nói về những thói hư tật xấu của dân tộc mình. Hai thái độ trái ngược đó song song tồn tại, và có lẽ chỉ song song tồn tại khi người viết là một nhà văn, nhà báo rất sắc sảo, đồng thời là một người yêu nước.

“Chúng ta ai cũng yêu bố mẹ, người thân, bạn bè của mình, nhưng cũng có những lúc phải chê trách họ. Có khi chỉ trích gây tổn thương, nhưng cũng có khi chỉ trích lại là cống hiến. Tôi nghĩ mình thuộc loại thứ hai. Đúng vậy, tôi chê trách đất nước mình bằng tình yêu”, ông chia sẻ với eVăn.

Rất đông người Việt Nam và Italy ở Hà Nội đã có mặt tại buổi gặp Beppe Severgnini. Ảnh: Pham Mi Ly.

Chẳng hạn, viết về thói quen vượt đèn đỏ của người dân đất nước mình, ông lý giải: "Nếu như cho đó là chủ nghĩa cơ hội thì nó cũng không nảy sinh từ tính ích kỷ mà là từ sự kiêu hãnh”. Ông phân tích (nửa đùa nửa thật), người Italy cảm thấy mọi luật lệ chung đều là sự xúc phạm đối với trí thông minh của họ. Với đèn đỏ, họ muốn suy luận trước khi quyết định. Đường vắng thì đi, đường đông có khi sẽ dừng. Quá trình tư duy logic đó thường dẫn đến quyết định đúng, mà nếu sai thì “xe cứu thương sẽ đến”.

Nói về sự giả tạo trong tính cách người Italy, Severgnini trích dẫn nhận xét đắt giá của nhà làm phim Mỹ Orson Welles: “Nước Ý có đầy đủ diễn viên, 50 triệu diễn viên, hầu như ai cũng giỏi. Vài người diễn kém thì lên sân khấu hoặc màn ảnh”. Bản thân ông chứng kiến tài diễn xuất đó trong nụ cười của những nhân viên lễ tân, trong giọng nói lễ độ của người gác cửa…, những thứ dễ dàng tắt ngúm chỉ ngay sau khi đối tượng quay lưng đi.

Thế nhưng Severgnini không cho rằng cuốn sách của mình sẽ làm người nước ngoài “vỡ mộng” về đất nước con người Italy, ngược lại làm người ta hứng thú hơn.

Ông nói, biểu tượng của đất nước Địa Trung Hải chính là Vespa, chiếc xe đã xuất hiện trên trang bìa “Đầu óc người Ý” cả bản tiếng Italy lẫn tiếng Việt. Đó là thứ giới thiệu nước Italy một cách hoàn hảo nhất, hội tụ ba yếu tố: đẹp, đơn giản, tiện dụng. Chiếc bánh pizza cũng vậy. Với Italy, bất cứ thứ gì hội tụ ba yếu tố đó đều thành công, ngược lại, người Italy mỗi khi làm gì phức tạp đều dễ dẫn đến thất bại.

Bìa cuốn Đầu óc người Ý bản tiếng Italy với chiếc Vespa trắng. Ảnh:beppesevergnini.com.

Trong cả cuốn sách và buổi nói chuyện, ông nhiều lần khẳng định ngày ngày đất nước Italy đang có những thay đổi so với hình tượng có sẵn trong ký ức hoặc tưởng tượng của nhiều người, chẳng hạn trong mô tả của những thi hào, văn hào thế giới như Goethe, Mark Twain từ cách đây hàng trăm năm. “Tất nhiên chúng tôi thay đổi, vì nhiều lý do. Chính phủ của ông Berlusconi (Thủ tướng Italy) đã tồn tại trong mười mấy năm và điều đó chắc chắn phải tạo nên những thay đổi, dù tôi sợ rằng sự thay đổi đó không được tích cực cho lắm”, ông nói.

Severgnini thích Hà Nội. Ông kể: “Trước đây, tôi và vợ đến Trung Quốc theo yêu cầu của cô ấy. Lúc đó tôi đã nói: ‘Anh sẽ đưa em đi Thượng Hải nhưng sau đó hãy theo anh đến Hà Nội vì đó là thành phố đẹp nhất châu Á’”. Khi ông mới đến Hà Nội, những người bạn của ông nói rằng giao thông ở đây đơn giản hơn so với ở Milan, Rome… Sau khi đã tự mình lái chiếc Vespa đi trên nhiều con đường ở Hà Nội, ông đâm ra hoài nghi, tự hỏi “Thế này mà đơn giản hơn ư?”.

Tác giả cuốn sách đi Vespa dạo cầu Long Biên vào năm 2009 trong một lần đến Hà Nội. Ảnh: beppesevergnini.com.

Khi được hỏi có ý định viết về cuốn sách về Việt Nam không, nhà báo Italy trả lời không hề xã giao: “Tôi mới đến thăm Việt Nam 3 lần, mỗi lần không được lâu. Tôi có thể viết sách về nước Anh, nước Mỹ vì tôi đã sống và làm việc ở đó. Nhưng ở Việt Nam, tôi chưa có đủ thời gian để trải nghiệm”.

Severgnini sở hữu blog cá nhân nổi tiếng có tên Italian. Ông khoe đó là một trong những blog nhà báo được công chúng Italy ưa chuộng nhất bởi tính toàn cầu của nó. Tại đó, ông không chỉ mang đến những thông điệp từ Italy, ông còn viết về châu Á, về nước Mỹ…

Pham Mi Ly