(Đọc Lỏng và tuột - tập truyện ngắn của Trần Đức Tiến, Nhã Nam & NXB Hội Nhà Văn)
Những
ai đọc truyện ngắn của Trần Đức Tiến trong giai đoạn gần đây đều thấy
nhà văn hầu như ít chú trọng đến những cái gọi là “nội dung tư tưởng”
hay “nhân vật điển hình”.
Nếu cho rằng “chủ đề thật sự của một
nhà văn là cách viết” thì Trần Đức Tiến cũng chọn “chủ đề” là ở cách
viết. Cho nên cái cách tạo không khí truyện, vẽ nên cái cảm giác sống
của các nhân vật, đối với Trần Đức Tiến là những thao tác viết có ý
thức. Mưa núi, Mù tăm, Cõi tục, Lỏng và tuột... bởi thế là những truyện
thú vị cho những ai xem sự đọc như đi tìm cảm giác.
Truyện ngắn
của Trần Đức Tiến trong giai đoạn này (trong tập sách này) cũng có thể
xem là những khảo sát về đời sống đàn ông công chức tuổi trung niên. Đột
nhiên muốn về hưu trước tuổi. Đột nhiên muốn đập cái nhà đang ở đi xây
nhà mới. Đột nhiên thèm uống rượu. Đột nhiên nửa đêm vùng dậy nghe có
người vừa gọi tên mình... (trích Mù tăm) là những “đột nhiên” không mấy
dễ chịu.
Đó là những trục trặc nhỏ, nhưng nguy cơ gãy đổ thì lớn,
như con tàu “đột nhiên” sơ sểnh ra khỏi đường ray sẵn có quen thuộc.
Nhưng cuộc sống không có gì là không thể xảy ra. Nhà văn bày ra những
nguy cơ, nhưng không đưa ra bất kỳ lời “khuyên bảo” nào. Nhưng đó chính
là bản chất thật sự của văn chương, khi từ bỏ tính xác định, chỉ bày ra
những gợi mở.
Có lẽ không phải ngẫu nhiên mà trong tập truyện ngắn
này chúng ta thấy rất nhiều lần Trần Đức Tiến bày ra cái thế giới hư
thực giữa người và ma. Thiếu phụ răng đen, Thiên đường chớp mắt, Chuông
chùa Bạch Vân... là những truyện dẫn dắt người đọc lạc vào không khí
liêu trai hư ảo, nhưng những vết cứa lại hằn vào đời thực đến bàng
hoàng.
Truyện của Trần Đức Tiến dẫu mang không khí buồn nhưng
không quá u ám nặng nề. Những hình ảnh: một kẻ lạ bên đường đang cười
với mình, vết nhựa xoài trên ngực cô gái, răng đen thiếu phụ... đột
nhiên lại hiện ra trong tâm trí ta, không chỉ là những chi tiết cuộc
sống mà còn là những chạm khắc đầy hứng khởi.
Chính những chạm
khắc chi tiết làm nên nét đặc sắc trong truyện ngắn của Trần Đức Tiến,
đồng thời khiến người đọc như được tái khám phá và thưởng thức cuộc
sống, không phải ở khía cạnh sở hữu tiện nghi mà khởi hành những chuyến
đi đầy cảm giác.
TRẦN NHÃ THỤY
