Tình yêu nhục thể và tình yêu tinh thần

Dương Thụ:

Giới trẻ hiện nay yêu rất sớm, yêu theo kiểu người lớn hẳn hoi chứ không như anh em mình ngày xưa nếu có yêu sớm cũng là yêu theo kiểu trẻ con. Không biết anh thế nào chứ Thụ năm học lớp bảy (tương đương lớp mười bây giờ) đã yêu rồi (tất nhiên là yêu đơn phương thôi). Đọc thơ tình và tiểu thuyết lãng mạn từ năm mười hai, mười ba tuổi, hình dung ra tình yêu như trong thơ, trong tiểu thuyết nghĩa là một thứ tình yêu hoàn toàn tinh thần, thơ mộng và không có sex, thứ tình yêu để làm thơ, để viết bài hát. Người thiếu nữ đầu tiên được Thụ tôn thờ là một người đẹp nhưng không phải là vẻ đẹp sex. Thụ vẫn còn nhớ đôi mắt, khuôn mặt, giọng nói, vẻ trong sáng dịu hiền của cô ấy, nhớ lắm dù chưa bao giờ được gần gũi.

Tất nhiên con trai thời ấy không phải ai cũng thế, nhưng yêu theo kiểu tinh thần thì chắc là phổ biến đấy.

Dương Tường:

Chuyện yêu đương là muôn hình vạn dạng, mỗi thời mỗi cách, mỗi quan niệm. Không có thước đo chung, chuẩn chung duy nhất cho tất cả. Chưa nói gì đến các cụ, giữa bọn anh với thế hệ Thụ cũng đã khác nhiều. Bọn này lớn lên trong môi trường xã hội đầy những giáo huấn Nho giáo, những húy kỵ phong kiến về tình yêu và hôn nhân - những là “chữ trinh đáng giá ngàn vàng”, “nam nữ thụ thụ bất thân”… Nhưng mặt khác, ơn trời, sự tiếp xúc ngày một thấm sâu với văn hóa Pháp, đặc biệt với dòng lãng mạn, phần nào đã pha loãng những ảnh hưởng Nho giáo bao trùm ấy. Thế hệ bọn này là thế hệ những chàng trai nhìn “người trong mộng” của mình qua những trang thơ, văn của Lamartine, Chateaubriand…, nghĩa là đầy tôn thờ, không bợn chút nhục dục. Cũng như Thụ, mình yêu từ rất sớm, từ tuổi mười ba và cũng là đơn phương. “Mối tình đầu” của mình là một nữ sinh cùng trường nhưng lớn hơn, thuộc loại “đàn chị” học trên vài lớp. Ngây thơ trong trắng như cái chú bé Hoàng Cầm thầm yêu người con gái hơn mình mấy tuổi, lẽo đẽo theo “chị” vào vườn ổi, “chị xoạc càng ngang em gốc cây,” lẽo đẽo theo “chị” “rút trộm rơm nhà đi trải ổ”, lẽo đẽo đi tìm tặng “chị” lá Diêu Bông, cái loài lá chỉ có trong tưởng tượng của người đẹp, để rồi ngày “cưới chị võng mây trôi/em đứng nhìn theo em gọi đôi…” Cái thứ tình yêu ấy, người Pháp gọi là amour platonique, thứ tình yêu để làm thơ. Như Phan Vũ thường nói về anh: “Thằng Dương Tường nó yêu để làm thơ.”

Dương Thụ: Thụ là một người cao lớn khỏe mạnh, năm mười bốn mười lăm tuổi đã cao hơn một mét sáu. Tuổi ấy, chuyện sex là một nỗi ám ảnh thường nhật. Nỗi ám ảnh này không dính dáng một tí nào đến người mình yêu mà là những người đàn bà khác, hoàn toàn xa lạ. Bây giờ bọn trẻ không như vậy đâu. Có cô cậu trốn học để rủ nhau đến nhà nghỉ thuê phòng. Họ yêu thử để cho biết. Ôm nhau, hôn nhau công khai và làm những chuyện của người lớn như trong xi nê, những điều ấy theo anh thì thế nào?

Dương Tường:

Như mình đã nói ở trên: chuyện yêu đương mỗi thời mỗi khác, không thể định một chuẩn chung duy nhất để quy chiếu. Trở lại bàn thêm thế hệ bọn mình, nhưng xét ở một khía cạnh khác, để có một cái nhìn biện chứng về lớp trẻ hiện nay. Thụ có biết bọn này tự gọi mình là gì không? Thế hệ thủ dâm. Phải, thế hệ thủ dâm. Cái đám trai thời kháng chiến chống Pháp cũng đầy dục vọng nhục thể, đầy những đòi hỏi thỏa mãn libido chứ. Nhưng hoàn cảnh kháng chiến cùng những khuôn thước “đạo đức” puritain với đủ các thứ húy kỵ đã không cho phép họ có đời sống tình dục (vie sexuelle) bình thường, thậm chí có thể nói là không có đời sống tình dục. Chắc Thụ cũng biết chuyện có những cặp vợ chồng cán bộ gặp lại nhau sau nhiều ngày xa cách, nhưng vì ở nhà dân lắm sự kiêng kỵ, nên phải chờ đêm tối ra sau kho hợp tác vụng trộm ân ái và kết cục bị bắt vì tội “hủ hóa”! Những điều kiện nghiêm ngặt như thế tạo nên cái mà Freud gọi là refoulement (dồn nén) và là nguyên nhân khiến bọn này thành một “thế hệ thủ dâm”. Ngày nay, lớp trẻ may mắn không phải chịu những refoulement ấy, trải nghiệm của họ là điều ngược lại: défoulement (giải dồn nén). Họ được giải phóng tình dục. Về một mặt nào đó, ấy là một điều tốt, nhưng sự giải phóng này không qua giáo dục tình dục một cách nghiêm túc nên dẫn đến bừa bãi vì ngộ nhận. Nhiều cô gái bây giờ công khai nói chuyện làm tình giữa đám đông, không mảy may đỏ mặt, thậm chí còn hãnh diện coi thế là “mô đéc.” Những tính từ “thẹn thùng”, “e lệ” bị loại trừ khỏi từ điển của họ. Những chàng trai cũng vậy. Họ đón nhận tự do tình dục như một điều đương nhiên và quan niệm tình dục không liên quan gì với tình yêu. Mình rất muốn nhìn lớp trẻ bây giờ bằng con mắt rộng lượng, nhưng không thể không thấy rằng một số không nhỏ đang trượt dốc trên những bừa bãi thái quá trong trò chơi tình dục nguy hiểm không có liên quan gì với tình yêu đích thực. Điều đáng lo là họ không biết rằng mọi thứ đều có giới hạn không thể vượt qua. Và biết được đâu là giới hạn, chính là vấn đề văn hóa.

Tình yêu và hôn nhân

Dương Thụ:

Về chuyện này, các bạn trẻ bây giờ, có vẻ nhiều bạn lại “giống” như các cụ: hôn nhân không phải là kết quả của tình yêu, mà là kết quả của tính toán (yêu một người lấy một người). Chỉ có điều ở các cụ thì bố mẹ tính hộ, còn họ thì tự tính lấy.

Dương Tường:

Đúng là chỉ giống trong nháy nháy thôi, bởi vì đối với các cụ, đó là chuyện hết sức nghiêm túc. Đành rằng những quan niệm Nho giáo (“cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”…) đã khiến các cụ áp đặt hôn nhân đối với con cái, bất chấp tình cảm của chúng, nhiều khi dẫn đến bi kịch, nhưng xuất phát điểm là quan tâm lo lắng cho hạnh phúc của chúng và nhất là vì mục tiêu thiêng liêng, phải, đối với các cụ, đó là điều rất thiêng liêng: nối dõi tông đường. Ứng xử tính toán như Thụ vừa nhắc đến (yêu một người, lấy một người khác), theo mình, nếu có “giống như các cụ”, thì là ở chỗ nó rất có thể dẫn đến bi kịch: đổ vỡ, bất hạnh và hối tiếc. Song mình vẫn hy vọng rằng không phải tất cả lớp trẻ hiện nay đều ứng xử như thế trong tình yêu và hôn nhân. Mặc dầu cái khuynh hướng “tình dục như một trò chơi không liên quan với tình yêu” đang có nguy cơ ngự trị trong lớp trẻ, mình vẫn muốn tin rằng tình yêu trong sáng vẫn tồn tại trong nhiều bạn trẻ.

Dương Thụ:

Sự giải phóng cá nhân có lẽ được nhìn thấy rõ rệt nhất là ở sự giải phóng tình dục. Con người hiện đại không coi tình dục như là một trò chơi mà coi nó như là một nhu cầu tự nhiên. Tình dục không nhất thiết liên quan đến hôn nhân và cũng không nhất thiết liên quan đến tình yêu và tình yêu trong sáng không có nghĩa là “chay tịnh”. Vấn đề là chủ nghĩa lãng mạn đã cáo chung còn chủ nghĩa thực dụng thì đang sống khỏe. Mà nó càng khỏe thì cái mà anh gọi là nguy cơ sẽ ngày càng càng lớn. Anh nói là anh muốn tin nhưng thực tế cho thấy tình yêu trong sáng như quan niệm của thế hệ anh có lẽ không còn nữa. Trong cuộc sống chẳng có gì là mãi mãi, tất cả rồi sẽ biến đổi. Cái một đi không trở lại bao giờ cũng để lại một chút luyến tiếc, bao giờ cũng làm cho ta buồn. Chính nỗi buồn ấy đã nối con người với quá khứ khiến con người mạnh mẽ hơn.

...

Hà Nội-Thành phố Hồ Chí Minh tháng Giêng năm 2008