 |
| Thi
sĩ Bùi Giáng |
Buổi tọa đàm được tổ chức nhân sự kiện cuốn thơ
văn tinh tuyển mới nhất của cố thi sĩ mang tên “Đười ươi chân kinh” được xuất
bản.
Bùi Giáng trong chiếc kính vạn hoa
Đó là cảm nhận của nhà nghiên cứu Bùi Văn Nam
Sơn, cũng là một thành viên trong đại gia đình thi sĩ Bùi Giáng, về nhân vật
được coi là “hiện tượng” của thi ca Việt Nam hiện đại này. Chỉ cần điểm qua một
cách ngẫu nhiên nhan đề của một số trong rất nhiều bài viết về Bùi Giáng, ta
cũng có thể hình dung phần nào về chiếc kính vạn hoa ấy: “Bùi Giáng, một hồn
thơ bị vây khốn”, “Bùi Giáng, một tâm hồn mênh mông ảo diệu”, “Bùi Giáng, giang
san một gánh dị thường”, “Cuộc hòa giải vô tận: trường hợp thơ Bùi Giáng”… Theo
nhà nghiên cứu Bùi Văn Nam Sơn, tất cả những ai đến với Bùi thi sĩ đều được ông
trao tặng cho chiếc kính vạn hoa ấy, để thấy mình như vui hơn, đẹp hơn, sâu
hơn, “vô ngần trong bóng nguyệt”.
Và cũng trong chiếc kính vạn hoa ấy, Bùi Giáng
hiện lên với những hình ảnh khác nhau, thiên tài hay kẻ điên cũng chỉ cách nhau
một lằn ranh mỏng. Thơ văn Bùi Giáng không phải ai cũng tiếp cận được, cũng như
con người ông, bạn bè thân quen hiểu thì xem ông như một “lão ngoan đồng” lúc
nào cũng hồn nhiên, thơ trẻ. Người lạ không biết thì nghĩ ông điên loạn, “dở
hơi”. Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo kể lại lần đầu tiên gặp mặt Bùi Giáng ở Sài Gòn:
“Đó là ấn tượng khó quên với hình ảnh một ông già tóc bạc ngồi sau chiếc xe
thồ, nhưng không ngồi theo kiểu thông thường, mà là ngồi quay lưng lại với anh
lái xe, hai tay giơ lên trời như đang đàm đạo với trời xanh. Tôi vẫn băn khoăn
về cái dáng ngồi ấy của Bùi Giáng, như là quay lưng lại với tương lai để nói
chuyện quá khứ, hay là quay lưng với tất cả những gì xuôi chiều để nói những
điều “ngược”: ngược thời gian, ngược với tư duy thông thường…?”
 |
| Buổi
tọa đàm thơ Bùi Giáng |
Còn nhà nghiên cứu Bùi Văn Nam Sơn thì kể, hầu
như chưa bao giờ thấy Bùi Giáng làm việc, chỉ thấy ông suốt ngày như thế, rong
chơi, đùa giỡn với cuộc đời. “Có lần ông vào nhà tôi, thấy mấy chậu hoa lan đẹp
liền tròng vào cổ rồi chạy ra đường chơi, ông bảo “Hoa đẹp thế sao lại để một
mình chú thưởng, phải mang ra cho thiên hạ cùng ngắm!”; rồi lại có lần ông rượt
theo cô dâu ở đám cưới vì thấy cô dâu đẹp quá, kết quả là bị người nhà cô dâu
đánh cho “thừa sống thiếu chết”…” – ông Sơn kể lại.
Thế nhưng cũng chính Bùi Giáng ấy, lại có thể
ngồi đọc thơ vanh vách cho người khác chép lại, đọc liền một mạch, đọc không
ngừng nghỉ. Thơ nói mà hay như thơ viết, có logic, có hệ thống, có triết học
hẳn hoi. Cũng chính Bùi Giáng ấy trong một ngày có thể viết tới năm, bảy trăm
trang sách. Không chì làm thơ, ông còn dịch thuật, phê bình văn học. Người ta
bảo ông đọc nhiều quá nên chữ nghĩa đã ngấm cả vào người, nên lúc cần thì cứ
thế mà “tuôn” ra, không cần thời gian suy nghĩ, đắn đo, cân nhắc.
“Đười ươi chân kinh” – một Bùi Giáng thuần khiết
 |
| Cuốn
sách Đười ươi chân kinh |
Có mặt trong buổi tọa đàm, dịch giả Nguyễn Nhật
Anh, người biên soạn cuốn “Đười ươi chân kinh” của Bùi Giáng chia sẻ: “Hiện tại
có một nghịch lý đang tồn tại khi nói về văn thơ Bùi Giáng. Là một tác gia lớn,
với khối lượng tác phẩm đồ sộ hàng trăm đầu sách, nhưng giờ đây, việc đọc và
tiếp thu Bùi Giáng lại có tác dụng ngược. Di sản khổng lồ ông để lại trở nên
khó tiếp cận với quá nhiều tạp nham, lặp lại, không rõ ràng… Xuất bản miền Nam
trước 1975 thường in tác phẩm của Bùi Giáng theo kiểu viết gì in nấy, để lại
một Bùi Giáng mênh mông hỗn tạp, thượng vàng hạ cám, và hẳn là “tẩu hỏa nhập
ma” trong những thời kỳ “điên rực rỡ”. Đó cũng chính là nguyên nhân dẫn đến
những quan điểm trái ngược nhau về con người và thơ ca Bùi Giáng”.
Bởi vậy, “Đười ươi chân kinh” xuất bản lần này
đã làm nhiệm vụ gạn lọc, bỏ đi những thứ tạp nham, trôi nổi và giữ lại một Bùi
Giáng thuần khiết, một Bùi Giáng rất vui, nhưng cũng rất triết, rất sâu. Tuyển
tập dành phần ưu tiên cho những thi phẩm của Bùi Giáng xuất bản trước 1975, thời
kỳ Bùi Giáng vẫn còn là một “trung niên thi sĩ” đích thực. Ngoài ra, cuốn sách
cũng dành một chương cho những câu thơ lẻ xuất thần được nhiều người yêu thích
của Bùi Giáng, những câu thơ như: “Yêu cầu cô bán cho tôi/ Một bó rau
muống chịu chơi quê nhà” hay “Sài Gòn Chợ Lớn rong chơi/ Đi
lên đi xuống đã đời du côn”…
Bên cạnh thơ là phần dành cho đoản văn và tiểu
luận, cùng với một tập truyện chưởng “Kim kiếm điêu linh” của tác giả Ngọa Long
Sinh do Bùi Giáng dịch. Tất cả nhằm tạo nên một bức họa đầy đủ nhất về con
người và sự nghiệp của “đười ươi thi sĩ”, một huyền thoại sống đúng nghĩa, một
gương mặt văn học đa tạp thuộc loại kỳ lạ nhất, người được nhà thơ Thanh Tâm
Tuyền ví như một thiên tài – “thiên tài tự hủy ghê gớm nhất của thi ca Việt Nam
hiện đại”.
Thu Thủy
