Mẹ là một ý niệm thiêng liêng của văn minh nhân loại, là khởi nguồn, là tình thương, là bao dung, là nhẫn nhịn. Mẹ gần gũi đến độ nhiều khi chúng ta lãng quên như con người vốn vẫn không thường xuyên để ý đến bầu không khí quanh mình. Tác phẩm của Shin Kyung Sook là một “cú sốc” khiến ta giật mình nhìn lại mẹ.

Hãy chăm sóc mẹ bắt đầu từ tình huống bất thường – mẹ đi lạc khi đang dần bị lẫn. Người mẹ tội nghiệp Park Sonyo đó bị bỏ lại ga tàu điện Seoul khi đi cùng chồng lên thăm các con ở thành phố. Từ cái nút thắt của nghịch cảnh ấy, đời sống của các nhân vật xô lệch về hai hướng: một hướng hiện tại của thị thành xô bồ, tất bật với những cuộc kiếm tìm mẹ trong vô vọng; một hướng quá khứ của làng quê với những kỷ niệm ngọt ngào về mẹ. Tác phẩm gồm năm chương, mỗi chương là tiếng nói, là cái nhìn của một nhân vật về mẹ. Riêng chương bốn là tiếng nói của chính mẹ trò chuyện trong giả tưởng với đứa con gái út, với người thương và chồng.

(*) Bản dịch Việt ngữ của Lê Hiệp Lâm và Lê Nguyễn Lê, NXB Hà Nội và công ty Nhã Nam liên kết xuất bản, 2011

Những người con mải mê rong ruổi chốn thị thành, người thì lao vào làm giàu, người bận bịu con cái, người thì không ngừng tìm kiếm những giá trị mới ở những chân trời xa lạ, trong khi lại lãng quên một giá trị thiêng liêng thân thuộc bên mình: mẹ. Chihon, người con gái đầu, từng nghĩ rằng mình hiểu mẹ, nhưng đến khi mẹ mất tích, cô mới biết thật ra mình chưa từng hiểu gì cả. Người mẹ mù chữ tội nghiệp ấy đã cãi nhau với chồng để cho cô được đi học, đã bán đi chiếc nhẫn vàng, vật trang sức duy nhất cho cô có tiền đóng học phí. Cũng người mẹ chắt chiu ấy đã bớt chút tiền bán chó cho cô được chọn quyển sách đầu tiên trong đời mà không phải là sách giáo khoa, và cô đã chọn một quyển của Nietzches. Triết lý cao siêu của Nietzches và tình thương mộc mạc của một bà mẹ quê mù chữ đứng cạnh nhau trong trang sách, sao mà rưng rưng!

Chính mẹ, người cả đời không tự đọc được lại là người thắp sáng ngọn lửa trí tuệ trong gia đình.

Người mẹ giàu đức hy sinh ấy đã dành trọn đời mình cho chồng, cho con và kết thúc đời mình bằng một cuộc đi lạc vĩnh viễn cùng với ký ức xa xăm về những đứa con thân yêu. Nhân vật của Shin Kyung Sook tự phản tỉnh, tự sám hối trên những hồi ức về mẹ. Những đứa con đã đón nhận tình thương của mẹ một cách nghiễm nhiên và thờ ơ. Kể cả lối suy nghĩ “mẹ lúc nào cũng là mẹ” cũng đầy ích kỷ. Không phải “mẹ sinh ra đã là mẹ”, mẹ cũng từng có tuổi thơ, có thời thiếu nữ, cũng từng ấp ủ những ước mơ. Những đứa con cứ mặc nhiên tự cho phép mình thờ ơ với những vất vả, nhọc nhằn, với tình thương và đức hy sinh của mẹ. Cuộc đời riêng của mẹ bị lãng quên kể từ khi mẹ bắt đầu làm mẹ. Cuộc đời của mẹ từ giây phút ấy luôn gắn liền với con. Lời nhắc nhở đầy nhân văn của Shin Kyung Sook là lời cảnh tỉnh sâu sắc trong một xã hội mà con người không còn nhiều thời gian suy ngẫm về những giá trị thân thuộc của đời sống gia đình.

Xin hãy đừng đối xử với mẹ như một ý niệm. Mẹ là một cuộc đời.

PHƯƠNG TỪ