Cuộc sống gấp gáp và bận rộn đến mức khiến người ta thờ ơ và lạnh lùng nơi phồn hoa đô hội đã trở thành nguồn cảm hứng quen thuộc cho không ít những câu chuyện, tiểu thuyết hậu hiện đại. Nhưng để bắt trọn một tâm trạng hoặc một khoảnh khắc cô đơn và yếu mềm của con người thành thị rồi làm nổi bật nó đến viên mãn thì không phải tựa sách nào cũng làm được. Thế mà chưa đầy 200 trang sách trong tập truyện ngắn Thằn lằn của Banana Yoshimoto lại thỏa mãn độc giả đến bất ngờ - không chỉ vì góc nhìn đầy nhạy cảm đàn bà của nữ nhà văn Nhật về thời gian và định mệnh, mà còn vì ở nơi đó, những nhục cảm đầy nhân tính được chạm vào mạnh bạo mà tinh tế.

"Một tập truyện ngắn hậu hiện đại kết hợp nỗi hoang mang đô thị với sự thức tỉnh linh hồn"

- Publishers Weekly

Khó có thể phủ nhận yếu tố tình dục trong những câu chuyện của Banana Yoshimoto đã góp phần kích thích không chỉ cốt truyện, các tuyến nhân vật mà là cả độc giả của cô. Nhưng không lộ liễu hay quá kích động, những khao khát được chạm vào, được yêu đương mãnh liệt, được sở hữu xuất hiện trong Thằn lằn một cách tự nhiên và bản năng.

Và đó mới là cái làm nên sự quyến rũ của tình dục, và làm nền cho một tình yêu thăng hoa đến tuyệt đối. Sẽ có những độc giả phản cảm, nhưng cũng lại có những tâm hồn đồng cảm với quan điểm có phần "trần trụi" nhưng lại đầy xác thực cô đưa ra trong tập truyện ngắn này: khi bị quay đến chóng mặt giữa chuyển động của thời đại và lạc trong mớ cảm xúc hỗn độn hàng ngày, thứ làm con người ta nhận ra tình yêu dễ dàng nhất chính là ham muốn.

Một dẫn chứng điển hình nhất có lẽ chính là truyện ngắn chủ đề mang tên Thằn lằn. Xuyên suốt câu chuyện là ám ảnh về nỗi đau trong quá khứ của cả hai nhân vật chính - những tổn thương đủ lớn để khiến họ thấy e sợ trước cuộc sống nhiều cạm bẫy, những vết cứa vào tâm lý mặc cảm làm họ có lúc chạy trốn tình yêu. Với chàng trai là cú sốc gia đình khi anh không phải con ruột của cha anh, mà là kết quả của một mối tình câm trái với luân thường. Với cô gái là nỗi sợ không được nhìn thấy ánh sáng và vạn vật khi từng có thời gian bị mù. Nhưng sợi dây vô hình mang tên cảm xúc đã trói chặt họ với nhau, bắt đầu bằng mơ ước của chàng trai được ngắm nhìn và chạm vào người con gái thu hút ánh mắt mình mỗi lúc...

"Với Thằn Lằn, tôi bị choáng ngợp bởi khao khát muốn chạm vào nàng, hôn nàng, làm tình với nàng, không cần biết là làm thế nào để thực hiện được điều đó, tôi nhất định phải có nàng..."

- TríchThằn lằn

Dành cho những độc giả đã phát ốm vì những mối tình, bên trong tập truyện ngắn này, Banana Yoshimoto còn thoát ra khỏi cách viết vốn đã quá quen thuộc của cô trong Kitchen hay Vĩnh biệt Tugumi để thả mình trong một trải nghiệm hoàn toàn mới: trải qua thời gian, cảm xúc và những vết thương của con người dù có phức tạp tới đây cũng sẽ thay đổi. Có thể nó lắng lại, có thể vẫn sục sôi âm ỉ nhưng không bao giờ mất đi. Chính vì vậy, hãy cứ chọn cách đối mặt với mớ cảm xúc hỗn độn đó thay vì mắc kẹt trong nó... Đọc Thằn lằn, có cảm tưởng như đang tìm lại được một chút yên bình cho riêng mình, nhưng đó không phải sự tĩnh lặng theo kiểu "thiền" mà là thứ hạnh phúc đang len lỏi và xâm chiếm tâm hồn mình.

"Banana Yoshimoto đã đạt tới âm hưởng của thế hệ các nhà văn bậc thầy tiền bối như Kawabata hay Tanizaki, nhưng hiệu quả đạt được vẫn giữ được tính chân thật, tự nhiên và tươi mới một cách diệu kỳ."

- Los Angeles Times Book Review

Thụy Thụy